Bakı Prosesi 2008-ci ildə Azərbaycanda irəli sürülmüş, mədəniyyətlərarası və sivilizasiyalararası dialoq üçün qlobal çərçivədir. Hökumətləri, beynəlxalq təşkilatları, vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrini və müstəqil ekspertləri bir araya gətirən inklüziv model üzərində qurulan Bakı Prosesi, on beş ildən artıq bir müddət ərzində mədəni müxtəlifliyi, qarşılıqlı anlaşmanı və dinc yanaşı yaşamağı təşviq edən ən tanınmış çoxtərəfli mexanizmlərdən birinə çevrilmişdir. O, beynəlxalq forumlar, nazirlər səviyyəsində görüşlər və institusional tərəfdaşlıqların strukturlaşdırılmış dövrəsi vasitəsilə fəaliyyət göstərir və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası, BMT-nin Baş Katibi, UNESCO və bir sıra digər beynəlxalq qurumlar tərəfindən rəsmi olaraq tanınmışdır.
Tarixi
Mədəniyyətlərarası Dialoq Üzrə Beynəlxalq Platforma
- English
- Azərbaycanca
İcmal
Bakı Prosesinin Tarixi
Bakı Prosesini mədəniyyətlərarası dialoq üzrə aparıcı beynəlxalq platformalardan birinə çevirən əsas mərhələlərin, tərəfdaşlıqların və beynəlxalq tanınmanın zaman xətti.
-
2008 — Təsis Konfransı
Bakı Prosesi 2-3 dekabr 2008-ci il tarixlərində Avropa Şurasına üzv dövlətlərin mədəniyyət nazirlərinin Bakıda keçirilən konfransı zamanı başlamışdır. Həmin tədbirdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Zati-aliləri cənab İlham Əliyev İslam Əməkdaşlıq Təşkilatına (İƏT) üzv olan on dövlətin mədəniyyət nazirlərini avropalı həmkarları ilə birlikdə iştirak etməyə dəvət etmişdir — bu, İƏT-ə üzv dövlətlərin nazirlərinin Avropa Şurasının nazirlər konfransına fəal iştirakçı qismində qatıldığı ilk hadisə idi.
Konfrans mədəni müxtəlifliyin bəşəriyyətin ortaq irsi olduğunu və sivilizasiyalar arasında davamlı dialoqun beynəlxalq sülh, təhlükəsizlik və uzunmüddətli inkişaf üçün zəruri şərt olduğunu təsdiq edən "Mədəniyyətlərarası dialoqun təşviqinə dair Bakı Bəyannaməsi"nin qəbulu ilə yekunlaşmışdır. Konfrans həmçinin mədəniyyətlərarası mübadilə işinə yaradıcı icmaların cəlb edilməsi istiqamətindəki ilkin öhdəliyi əks etdirən "Sənətçilər dialoq naminə" layihəsinə start vermişdir.
-
2009 — İslam Ölkələri Mədəniyyət Nazirlərinin VI Konfransı
2009-cu ilin oktyabrında Bakı İslam Ölkələri Mədəniyyət Nazirlərinin VI Konfransına ev sahibliyi etmişdir. Əvvəlki il yaradılmış presedentə birbaşa əsaslanan Azərbaycan bu dəfə formatı əks istiqamətdə genişləndirmiş və "Mədəniyyətlərarası dialoq və mədəni müxtəlifliyin təşviqi — Bakı Prosesi" adlı xüsusi Nazirlər Dəyirmi Masası vasitəsilə Avropa dövlətlərini İslam ölkələri nazirlərinin toplantısında iştirak etməyə dəvət etmişdir.
Konfransda mədəniyyətlər arasında əməkdaşlığın və qarşılıqlı hörmətin yayılmasına yönəlmiş birgə səylərin dəstəklənməsini vurğulayan İslam Ölkələri Mədəniyyət Nazirlərinin VI Konfransının Yekun Kommünikesi qəbul edilmişdir. 2008 və 2009-cu il konfransları birlikdə Avropa və İslam institusional çərçivələri arasında qarşılıqlı əlaqə modelini yaratmış və bu da Bakı Prosesinin müəyyənedici struktur xüsusiyyətinə çevrilmişdir.
-
2010 — Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyasında Bəyanat
2010-cu ilin sentyabrında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Zati-aliləri cənab İlham Əliyev Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyasının 65-ci sessiyasında çıxış edərək, Bakıda müntəzəm olaraq keçiriləcək Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunun təsis edildiyini bəyan etmişdir. Bu bəyanat Bakı Prosesinin diplomatik çərçivədən strukturlaşdırılmış, əməli qlobal platformaya keçidini rəsmiləşdirmiş və beynəlxalq forumların ikiillik dövrəsinə çevriləcək prosesin əsasını qoymuşdur.
Beynəlxalq
Tanınma
İnkişafı dövründə Bakı Prosesi bir sıra beynəlxalq qurumlar tərəfindən rəsmi olaraq tanınmışdır.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası A/RES/72/136 saylı qətnaməsi ilə yekdilliklə Bakı Prosesini mədəniyyətlərarası dialoqun təşviqi üçün əsas qlobal mexanizm kimi tanımış və bütün üzv dövlətləri bu prosesdə fəal iştirak etməyə çağırmışdır.
BMT Baş Katibinin mədəniyyətlərarası və dinlərarası dialoq və sülh mədəniyyətinə dair Baş Assambleyaya İllik Hesabatı (A/72/488, 2017) Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunu mədəniyyətlərarası dialoqun təşviqi üzrə əsas qlobal platforma kimi qeyd etmişdir.
Dini Məkanların Mühafizəsi üzrə BMT-nin Fəaliyyət Planı (2019) 5-ci Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunu mədəniyyətlərarası və dinlərarası dialoqu təşviq edən əsas qlobal platformalardan biri kimi müəyyən etmişdir.
UNESCO-nun İcraiyyə Şurası 215 EX/43 (2022) saylı qərarı ilə səmərəli dialoq üçün müxtəlif maraqlı tərəfləri bir araya gətirən beynəlxalq forum kimi təsdiqləyərək Bakı Prosesinə rəsmi dəstəyini ifadə etmiş, üzv dövlətləri və beynəlxalq təşkilatları onu dəstəkləməyə davam etməyə çağırmışdır.
İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı (İƏT) mütəmadi olaraq platformanı dəstəkləmişdir. Xarici İşlər Nazirləri Şurasının və İnformasiya və Mədəniyyət İşləri üzrə Daimi Komitənin ardıcıl qətnamələri Bakı Prosesini rəsmi olaraq təqdir etmiş və üzv dövlətləri onun təşəbbüslərində iştirak etməyə təşviq etmişdir.
Altıncı Ümumdünya Forumunun Yekun Bəyannaməsi (2024) rəsmi olaraq Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyasının sənədi (A/78/884) kimi yayılmışdır.